wolicaiokolicaCześć!
Zagwozdka na dziś. Czy wiecie skąd wzięło się słowo „Wolica” i co ono tak naprawdę oznacza? I czy Wolica zawsze tak się nazywała? Rozpoczynamy śledztwo.
Zacznijmy od „Encyklopedii staropolskiej” Zygmunta Glogera, wydawanej w latach 1900 – 1903. Słowo „Wolica” wywodzi się od rzeczownika „wola”, który jeszcze w XIX wieku oznaczał wolność. O jaką wolność może w przypadku naszej wsi chodzić? To proste – ekonomiczną. Gloger pisze: „[z]iemię pustą, oddaną osadnikom z uwolnieniem ich na pewną liczbę lat od wszelkich służb, powinności i czynszów dla dziedzica, nazywano wolą. Od nazwy dóbr, w których wola została założoną, otrzymała właściwą swą nazwę w formie przymiotnikowej. Wolice i wólki […] zaczęły powstawać w XIII w., ale najwięcej założono ich w XIV w.” Chodziło więc o zwolnienie osadników od zobowiązań wobec dziedzica, na dany okres, dopóki nowi mieszkańcy się nie zagospodarują. Do nazwy często dodawano drugi człon, tworzony od nazwy miejscowości, w pobliżu której były lokowane nowe osady. Stąd Wólka Kosowska, obok Kosowa czy Wólka Radzymińska, nieopodal Radzymina. Ale i Wola Służewska, czyli… Wolica! Tak! Niewielu bowiem wie, że również tak nazywano naszą wieś. W „Służewie i jego kościele”, pracy zbiorowej z 2013 roku, znajdujemy tego potwierdzenie. „W roku 1437 jako pleban w Służewie poświadczony jest Abraham, zapewne tożsamy ze znanym z zapisku z 1435 roku Abrahamem prezbitrem z Woli Służewskiej, synem Borzysława ze Służewa”. Przy okazji mamy dowód, że wieś istnieje od ponad 585 lat. Wola, czyli Wolica, jasne, ale dlaczego „Służewska”? Osada należała do parafii służewskiej, czyli parafii św. Katarzyny, de facto najstarszej na terenie dzisiejszej Warszawy. Trafiła do niej (parafii) w ostatnim dziesięcioleciu XIV wieku. Stąd Wolica Służewska. Tak zaznaczano przynależność do- i zależność wsi od parafii.
Wszystko jasne? Mam nadzieję! Jeśli natraficie gdzieś na nazwy „Wolica Służewska” czy „Wola Służewska”, będziecie wiedzieć, że chodzi po prostu o Wolicę, tę wilanowsko-ursynowską. Na dawnych planach możecie znaleźć ją pod nazwą „Volitza” (transkrypcja niemiecka) czy Волица. Zachęcam Was do powędrowania palcem po mapie. Siatka dróg praktycznie się nie zmieniła. Będziecie w stanie znaleźć ulicę Kokosową? A Orszady? Spróbujcie! To fajna zabawa.
Do usłyszenia niebawem. Wracam do map!
Od lewej: mapa sztabowa z 1958 roku, Karte des Westlichen Russlands z 1915 roku i plan Warszawy ВАРШАВА (ЛИСТ 1) z 1980 roku.
